Excel formulları: əsas funksiyalar və praktik nümunələr
Excel formulları: əsas funksiyalar və praktik nümunələr
Excel formulu necə yazılır və funksiyadan nə ilə fərqlənir?
Excel formulu = işarəsi ilə başlayan hesablama ifadəsidir; funksiya isə həmin ifadədə istifadə edilən hazır hesablama alqoritmidir. Məsələn, =B2*C2 formuldur, =SUM(D2:D10) isə SUM funksiyasından istifadə edən formuldur. Hər iki halda giriş xanasındakı məlumat dəyişəndə nəticə yenidən hesablanır.
Satış məbləği səhv çıxırsa, əvvəlcə xana istinadını, məlumatın tipini və arqument ayırıcısını yoxlayın. Düzgün funksiya seçimi bu üç problemdən heç birini avtomatik həll etmir. Baza anlayışları dəqiqləşdirmək üçün Excel-in əsas imkanları haqqında izahdan istifadə edə bilərsiniz.
Formul hansı hissələrdən ibarətdir?
=IF(D2>=1000;"Plan tamamlandı";"Plan tamamlanmadı") nümunəsində IF funksiya adı, mötərizədəki hissələr arqumentlərdir. D2>=1000 yoxlanılan şərtdir, dırnaq içindəki mətnlər isə mümkün nəticələrdir. Xana istinadını dırnağa salmayın: D2 xananı, "D2" isə mətni bildirir.
Arqumentlər regional ayardan asılı olaraq ; və ya , ilə ayrılır. Azərbaycan və Rusiya regional ayarlarında adətən ; işlənir. Nümunələrdə bu ayırıcıdan istifadə olunub; sizin sistem vergül tələb edirsə, arqumentlər arasındakı nöqtəli vergülləri dəyişin. Funksiya adları ingilis interfeysinə uyğundur; rus interfeysində SUM, IF və VLOOKUP adları СУММ, ЕСЛИ və ВПР kimi görünə bilər.
Hesablama ardıcıllığı nəticəni necə dəyişir?
Əsas operatorlar +, -, *, /, ^ və %-dir; & mətnləri birləşdirir, : xana aralığını göstərir. =10+5*2 nəticədə 20, =(10+5)*2 isə 30 verir. Mötərizə ilə qruplaşdırılmış hissə əvvəl hesablanır. Müqayisə üçün =, >, <, >=, <= və <> istifadə olunur; məsələn, =B2<>0 xananın sıfıra bərabər olmadığını yoxlayır.
Excel düsturları üçün nisbi, mütləq və qarışıq istinad necə seçilir?
Nisbi istinad kopyalama zamanı dəyişir, mütləq istinad sabit qalır, qarışıq istinad isə yalnız sətri və ya sütunu sabitləyir. Satış cədvəlində hər sətrin öz miqdarını və qiymətini vurmaq üçün =B2*C2 uyğundur. Formulu aşağı köçürəndə növbəti sətirdə =B3*C3 alınır.
- A1: həm sütun, həm sətir kopyalama istiqamətinə uyğun dəyişir.
- $A$1: həm sütun, həm sətir sabit qalır.
- $A1: A sütunu sabitdir, sətir dəyişə bilər.
- A$1: birinci sətir sabitdir, sütun dəyişə bilər.
Məsələn, satış məbləği D2-də, daxili bonus əmsalı H1-dədirsə, =D2*$H$1 yazın. Beləliklə, aşağı kopyalanan düstur hər əməkdaşın satışını eyni əmsala vurur. H1 nümunə üçün seçilmiş daxili parametrdir, qanunvericiliklə müəyyən edilən tutulma deyil.
Qarışıq istinad qiymət matrisi üçün əlverişlidir: =$B2*C$1 düsturunda məhsul qiymətləri B sütunundan, ssenari əmsalları birinci sətirdən götürülür. Windows Excel-də formulu redaktə edərkən istinadı seçib F4 basmaqla istinad növlərini dəyişə bilərsiniz. Kopyalamadan sonra ilk, orta və son sətri müqayisə edin; yanlış sabitləmə bəzən xəta kodu yaratmadan səhv nəticə verir.
Ən çox istifadə olunan Excel funksiyaları hansılardır?
Gündəlik işdə əsas Excel funksiyaları cəmləmə, şərt yoxlama, məlumat axtarışı, mətn emalı, tarix hesablaması və siyahı hazırlamaq üçün seçilir. Aşağıdakı cədvəllərdə hər nümunə müstəqildir; göstərilən sütunları öz məlumatınıza uyğunlaşdırın. Böyük həcmli məlumatla hesabat və dashboard qurmaq üçün növbəti addım Power BI platformasıdır. Funksiyaların təsvirlərini və versiya işarələrini Microsoft-un rəsmi Excel funksiyaları siyahısından yoxlaya bilərsiniz.
Riyazi və statistik funksiyalar
| Funksiya | Nə edir? | Nümunə |
|---|---|---|
| SUM | Məbləğləri cəmləyir | =SUM(D2:D100) |
| AVERAGE | Ədədi orta hesablayır | =AVERAGE(D2:D100) |
| COUNT | Ədəd olan xanaları sayır | =COUNT(D2:D100) |
| COUNTA | Boş olmayan xanaları sayır | =COUNTA(A2:A100) |
| MIN / MAX | Ən kiçik / böyük dəyəri tapır | =MIN(D2:D100), =MAX(D2:D100) |
| ROUND | Ədədi göstərilən dəqiqliyə yuvarlaqlaşdırır | =ROUND(D2;2) |
Satış reyestrində SUM dövriyyəni, AVERAGE orta əməliyyat məbləğini göstərir. D sütunundakı mətn qeydlərini COUNT saymır; sifariş kodları mətn kimi saxlanırsa, onların sayını COUNTA ilə yoxlayın.
Məntiqi və şərtli funksiyalar
| Funksiya | Nə edir? | Nümunə |
|---|---|---|
| IF | Şərtə görə nəticə seçir | =IF(D2>=1000;"Bəli";"Xeyr") |
| IFS | İlk doğru şərtin nəticəsini qaytarır | =IFS(D2>=1000;"A";D2>=500;"B";TRUE;"C") |
| AND / OR | Bütün / ən azı bir şərti yoxlayır | =AND(B2>0;C2>0), =OR(B2>0;C2>0) |
| IFERROR | Xəta olduqda alternativ qaytarır | =IFERROR(D2/E2;"Yoxlayın") |
| SUMIF | Bir şərtlə cəmləyir | =SUMIF(B2:B100;"Bakı";D2:D100) |
| SUMIFS | Bir neçə şərtlə cəmləyir | =SUMIFS(D2:D100;B2:B100;"Bakı";C2:C100;"Ödənilib") |
| COUNTIF / COUNTIFS | Şərtə uyğun xanaları / sətirləri sayır | =COUNTIF(B2:B100;"Bakı"), =COUNTIFS(B2:B100;"Bakı";C2:C100;"Ödənilib") |
| AVERAGEIFS | Şərtlərə uyğun orta hesablayır | =AVERAGEIFS(D2:D100;B2:B100;"Bakı") |
Maaş siyahısında IF daxili bonus uyğunluğunu, SUMIFS isə seçilmiş şöbənin hesablanmış bonus cəmini müəyyənləşdirə bilər. Əməkhaqqı prosesində giriş məlumatlarının rolunu anlamaq üçün payroll hesablamasının məntiqinə baxın.
Axtarış funksiyaları
| Funksiya | Nə edir? | Nümunə |
|---|---|---|
| VLOOKUP | İlk sütunda tapıb sağdan dəyər gətirir | =VLOOKUP(A2;$H$2:$J$100;3;FALSE) |
| XLOOKUP | Axtarış və nəticə aralıqlarını əlaqələndirir | =XLOOKUP(A2;H2:H100;J2:J100;"Tapılmadı") |
| INDEX + MATCH | Tapılmış mövqedəki dəyəri qaytarır | =INDEX(J2:J100;MATCH(A2;H2:H100;0)) |
Anbar reyestrində məhsul kodu ilə qiymət gətirin. Məhsul adı təkrarlana bildiyi üçün axtarış açarı kimi unikal kod seçmək yanlış uyğunluq riskini azaldır.
Mətn funksiyaları
| Funksiya | Nə edir? | Nümunə |
|---|---|---|
| TEXT | Dəyəri formatlanmış mətnə çevirir | =TEXT(A2;"00000") |
| LEFT / RIGHT / MID | Mətnin müəyyən hissəsini çıxarır | =LEFT(A2;3), =RIGHT(A2;4), =MID(A2;4;2) |
| CONCAT | Mətnləri birləşdirir | =CONCAT(A2;" ";B2) |
| TEXTJOIN | Ayırıcı ilə mətnləri birləşdirir | =TEXTJOIN(" ";TRUE;A2:C2) |
| TRIM | Artıq adi boşluqları təmizləyir | =TRIM(A2) |
Müştəri bazasında TEXTJOIN ad və soyadı birləşdirir, TRIM isə kənar boşluqları təmizləyir. TEXT ilə formatlanmış kod artıq mətndir; onu məbləğ hesablamasının girişinə çevirməyin.
Tarix və dinamik massiv funksiyaları
| Funksiya | Nə edir? | Nümunə |
|---|---|---|
| TODAY | Cari tarixi qaytarır | =TODAY() |
| DATEDIF | Tarixlər arasında tam dövrləri hesablayır | =DATEDIF(A2;B2;"Y") |
| EOMONTH | Ayın son tarixini qaytarır | =EOMONTH(A2;0) |
| UNIQUE | Fərqli dəyərlərin siyahısını yaradır | =UNIQUE(A2:A100) |
| FILTER | Şərtə uyğun sətirləri çıxarır | =FILTER(A2:D100;D2:D100>0;"Nəticə yoxdur") |
| SORT | Aralığı sıralayır | =SORT(A2:D100;4;-1) |
HR siyahısında DATEDIF tam iş illərini, EOMONTH hesabat ayının sonunu göstərə bilər. Başlanğıc tarixi bitmə tarixindən gec olmamalıdır. DATEDIF-in "MD" arqumentində məlum məhdudiyyətlər olduğundan qalıq gün hesablamasını ayrıca yoxlayın.
Excel formulları nümunələr əsasında IF, SUMIFS və COUNTIFS ilə necə qurulur?
IF ayrıca sətrə qərar verir, SUMIFS uyğun sətirlərin məbləğini toplayır, COUNTIFS isə həmin sətirlərin sayını hesablayır. Təlim nümunəsində B sütununu filial, C-ni ödəniş statusu, D-ni satış məbləği kimi götürün.
=SUMIFS(D2:D100;B2:B100;"Bakı";C2:C100;"Ödənilib") yalnız hər iki şərtə uyğun məbləğləri toplayır. =COUNTIFS(B2:B100;"Bakı";C2:C100;"Ödənilib") eyni seçimdə əməliyyat sayını göstərir. Şərt aralıqları eyni ölçüdə olmalıdır; birini 100-cü, digərini 90-cı sətirdə bitirməyin.
Nümunədə Bakı üzrə ödənilmiş satışlar 300, 500 və 700 manatdırsa, cəm 1500, say 3, orta 500 manat olur. Orta üçün =AVERAGEIFS(D2:D100;B2:B100;"Bakı";C2:C100;"Ödənilib") yazın. Bu rəqəmlər funksiyanın məntiqini göstərən şərti məlumatlardır.
İki tələbin birlikdə ödənməsini =IF(AND(D2>=1000;C2="Ödənilib");"Bonus var";"Bonus yoxdur") ilə yoxlayın. Tələblərdən birinin kifayət etdiyi ssenaridə OR seçilir. IFS ilə pilləli qiymətləndirmədə əvvəl yüksək həddi yazın: əks halda 1200 məbləği ilk yoxlanılan 500 həddinə uyğun gələrək yanlış kateqoriya ala bilər.
VLOOKUP və XLOOKUP arasında hansını seçməli, dinamik massivləri nə vaxt işlətməli?
Uyğun versiyada XLOOKUP çevik axtarış üçün, VLOOKUP köhnə fayllarla uyğunluq üçün, dinamik massivlər isə çoxsaylı nəticələri çıxarmaq üçün seçilir. XLOOKUP Microsoft 365, Excel 2021 və Excel 2024-də mövcuddur; Excel 2016 və 2019-da yoxdur.
| Meyar | VLOOKUP | XLOOKUP |
|---|---|---|
| Axtarış istiqaməti | İlk sütundan sağa | Sağa və sola |
| Dəqiq uyğunluq | FALSE ayrıca yazılır | Standart seçimdir |
| Nəticə seçimi | Sütun nömrəsi ilə | Nəticə aralığı ilə |
| Tapılmayan kod | Adətən #N/A qaytarır | Alternativ mətn verilə bilər |
Qiymət siyahısında VLOOKUP-un sütun nömrəsini cədvəlin quruluşunu dəyişəndə yenidən yoxlayın. XLOOKUP nəticə sütununu ayrıca göstərdiyi üçün formulu oxumaq daha rahatdır. Köhnə versiyada sola axtarış tələb olunursa, INDEX və MATCH birləşməsi uyğundur; dəqiq uyğunluq üçün MATCH arqumentində 0 istifadə edin.
Microsoft 365-də UNIQUE, FILTER və SORT nəticələri qonşu xanalara avtomatik yayır; bu funksiyalar Excel 2021 və 2024-də də mövcuddur. Məsələn, =SORT(UNIQUE(B2:B100)) filialların təkrarsız, sıralanmış siyahısını yaradır. FILTER isə yalnız Bakı əməliyyatlarını ayrıca hesabat sahəsinə çıxara bilər.
Axtarış adətən uyğun qeyddən dəyər gətirir, FILTER bütün uyğun sətirləri qaytarır. Eyni kod üzrə bir neçə anbar hərəkəti varsa, onları görmək üçün FILTER, ümumi miqdarı hesablamaq üçün SUMIFS seçin. Nəticələrin yayılacağı sahəni boş saxlayın.
Excel formul xətaları nə deməkdir və necə düzəldilir?
Formul xətasını düzəltmək üçün əvvəl xəta kodunu, sonra giriş məlumatını, istinadları və funksiya uyğunluğunu yoxlamaq lazımdır. Xəta mesajını gizlətmək hesablamanın səbəbini aradan qaldırmır; xüsusən maaş və satış hesabatında nəticəni mənbə ilə tutuşdurun.
| Xəta | Mümkün səbəb | Həll |
|---|---|---|
| #N/A | Axtarılan kod tapılmır | Kodu, boşluqları və mətn-ədəd uyğunluğunu yoxlayın |
| #VALUE! | Arqumentin məlumat tipi uyğun deyil | Ədəd və tarix sahələrində mətn olub-olmadığını yoxlayın |
| #REF! | İstinad edilən xana silinib | Formulda düzgün istinadı bərpa edin |
| #DIV/0! | Bölən sıfır və ya boşdur | Böləni yoxlayın, sıfır halını ayrıca idarə edin |
| #NAME? | Funksiya adı səhvdir və ya tanınmır | Yazılışı, dırnaqları və versiyanı yoxlayın |
| #SPILL! | Nəticənin yayılmasına maneə var | Mane olan xanaları və birləşdirilmiş sahələri yoxlayın |
=IFERROR(D2/E2;0) bütün hesablanma xətalarını sıfır kimi göstərə bilər. Halbuki sıfır satışla natamam məlumat fərqli hallardır. Bölən məlum deyilsə, =IF(E2=0;"Böləni yoxlayın";D2/E2) daha aydın nəzarət yaradır.
Formul nəticə əvəzinə mətn kimi görünürsə, xananın mətn formatını və başlanğıcdakı apostrofu yoxlayın. Ayırıcının səhv olması isə formulun ümumiyyətlə qəbul edilməməsinə səbəb ola bilər. Diaqnostikada əvvəl sadə bir düstur sınayın, sonra mürəkkəb ifadəni hissələrə ayırın.
Excel dərsləri ilə formulları praktik olaraq necə öyrənmək olar?
Formulları öyrənmək üçün bir iş cədvəlində cəmləmə, istinad, şərt, axtarış və nəticə yoxlamasını ardıcıl tətbiq edin. Satış mütəxəssisi üçün sifariş reyestri, HR əməkdaşı üçün bonus siyahısı, anbar əməkdaşı üçün mal hərəkəti cədvəli uyğun məşqdir.
- Kiçik məlumat dəsti yaradın və gözlənilən cəmi əl ilə hesablayın.
- SUM və ROUND tətbiq edib nəticəni yoxlayın.
- Sabit parametri ayrıca xanada saxlayıb mütləq istinadla istifadə edin.
- IF və SUMIFS ilə qərar və yekun hesabat qurun.
- Axtarış funksiyası əlavə edib tapılmayan kod ssenarisini sınayın.
- Boş xana, sıfır və təkrarlanan kodla nəticənin davranışını yoxlayın.
INNAB-ın Microsoft Excel təlimi əsas funksiyalar, məlumatların sıralanması, filtrlənməsi və analiz üsullarını əhatə edir. İşində maliyyə və statistik analizə yönələnlər Biznes Excel təliminin məzmununu öz tapşırıqları ilə müqayisə edə bilərlər.
Öyrəndiyiniz hər formul üçün məqsədi, giriş sütunlarını və yoxlama nəticəsini qeyd edin. Bacarıqlarınızı sertifikat istiqamətində sistemləşdirmək istəyirsinizsə, MOS sertifikatı haqqında məlumatı nəzərdən keçirin. Praktik meyarınız formulu köçürməkdən əlavə onun nəticəsini izah edə bilmək olsun.
Tez-tez verilən suallar
Formulu aşağı kopyalayanda nəticə niyə dəyişir?
Nisbi istinadlar yeni sətrə uyğun dəyişir. Hamı üçün eyni əmsal istifadə olunmalıdırsa, həmin istinadı $H$1 kimi sabitləyin. Hər sətrin öz satış məbləği isə D2 kimi nisbi qalmalıdır.
COUNT və COUNTA niyə fərqli nəticə verir?
COUNT ədədləri, COUNTA boş olmayan xanaları sayır. Məsələn, üç ədəd və bir mətn qeydi olan aralıqda nəticələr müvafiq olaraq 3 və 4 olur. Boş mətn qaytaran formul da COUNTA tərəfindən sayıla bilər.
XLOOKUP yazanda #NAME? çıxırsa nə etməli?
Funksiya adını və Excel versiyasını yoxlayın. Excel 2016 və 2019 XLOOKUP-u dəstəkləmir. Belə faylda dəqiq uyğunluqlu VLOOKUP və ya INDEX ilə MATCH birləşməsindən istifadə edə bilərsiniz.
UNIQUE yalnız bir dəfə rast gəlinən dəyərləri qaytarır?
Standart istifadədə UNIQUE hər fərqli dəyəri bir dəfə göstərir. Mənbədə iki dəfə yazılmış Bakı nəticədə bir dəfə görünür. Yalnız mənbədə bir dəfə rast gəlinən dəyərləri seçmək üçün funksiyanın ayrıca exactly_once arqumenti var.
ROUND ilə xana formatı arasında fərq nədir?
ROUND hesablamada istifadə edilən nəticəni yuvarlaqlaşdırır, xana formatı isə görünən onluq mərtəbələrini dəyişir. Maliyyə cədvəlində yekunun yuvarlaqlaşdırılması ilə ayrı-ayrı sətirlərin yuvarlaqlaşdırılması fərqli cəm verə bilər; tətbiq etdiyiniz qaydanı hesabatda sabit saxlayın.