Mühasib olmaq üçün nə lazımdır: sıfırdan yol xəritəsi

Mühasib nə iş görür və hansı istiqamətlərdə çalışır?

Mühasib müəssisənin maliyyə əməliyyatlarını sənədlər əsasında uçota alır, hesablamaları yoxlayır və hesabatların hazırlanmasında iştirak edir. Sıfırdan başlamaq üçün uçot məntiqini, Excel və 1C bacarıqlarını paralel öyrənməlisiniz. Məsələn, mal alışını yalnız proqrama daxil etmək kifayət etmir: sənədin düzgünlüyünü, yaranan borcu və uçot nəticəsini də izah etməlisiniz.

İlk hədəfinizi köməkçi mühasib səviyyəsində sənədləşmə, bank əməliyyatları və üzləşdirmə bacarıqları üzərində qurun. Sonra vergi və hesabat məsuliyyətlərinə keçin. Mühasibatlıq kursları arasında seçim edərkən əsas sualınız bu olsun: təlimin sonunda hansı əməliyyatı başlanğıcdan yoxlamaya qədər özünüz yerinə yetirəcəksiniz?

Maliyyə analitiki mühasibatlığa yaxın ayrıca karyera istiqamətidir. Mühasib əməliyyatın düzgün qeydə alınmasına, analitik isə həmin məlumatın qərara çevrilməsinə fokuslanır. Vəzifələrin sərhədi müəssisənin ölçüsünə görə dəyişə bildiyindən iş elanında konkret məsuliyyətləri oxuyun.

Mühasib olmaq üçün hansı biliklər lazımdır?

Mühasib olmaq üçün uçot prinsiplərini, hesablar planını, ikili yazılışı, vergi və əmək haqqı hesablamalarının məntiqini, maliyyə hesabatlarının əlaqəsini bilməlisiniz. Öyrənməni termin əzbərləməkdən çox əməliyyatın nəticəsini izah etməklə yoxlayın: nə alındı, necə ödənildi, hansı aktiv və ya öhdəlik dəyişdi?

• Uçot prinsipləri: gəlir və xərcin aid olduğu dövrü müəyyənləşdirin. Müştəridən pulun daxil olması ilə gəlirin tanınmasının həmişə eyni hadisə olmadığını anlayın.
• Hesablar planı və ikili yazılış: əməliyyatın debet və kredit tərəflərini əsaslandırın. Təchizatçı borcunun ödənilməsində bank vəsaiti ilə borcun necə dəyişdiyini göstərin.
• Sənədləşmə: müqavilə, hesab, qaimə, akt və bank çıxarışının əməliyyatı necə təsdiqlədiyini fərqləndirin.
• Vergi uçotu: vergi növünü, hesablama bazasını və hesabat öhdəliyini müəyyənləşdirməyi öyrənin. ƏDV ilə mənfəət vergisini eyni məntiqlə hesablamayın.
• Əmək haqqı və payroll: iş vaxtı, hesablanmış əmək haqqı, tutulmalar və ödəniləcək məbləğ arasındakı əlaqəni qurun.
• Hesabat və standartlar: balansın, mənfəət və zərər hesabatının nəyi göstərdiyini, MHBS və BMHS adlandırmaları ilə qarşılaşdığınız beynəlxalq standartların məqsədini anlayın.

Vergi tapşırığında istifadə etdiyiniz qaydanın qüvvədə olan mətnini Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsindən yoxlayın. Köhnə dərs nümunəsindəki dərəcəni yeni hesablama üçün avtomatik götürmək səhv nəticə yarada bilər.

Hesabların nəticələrinin hesabatlara necə keçdiyini anlamaq üçün balans və mənfəət və zərər hesabatının izahına baxın. Özünüzü yoxlamaq üçün kreditlə alınan malın niyə dərhal pul çıxışı yaratmadığını izah edin.

Mühasib hansı proqramları bilməlidir?

Başlanğıc üçün Excel-də məlumatları yoxlamağı, 1C-də uçot əməliyyatlarını işləməyi və elektron vergi xidmətlərinin məntiqini öyrənmək məqsədəuyğundur. Bu alətlər fərqli işlər görür: Excel müqayisə və nəzarətə, 1C uçotun aparılmasına, e-taxes və digər rəsmi elektron xidmətlər vergi prosedurlarına xidmət edir.

Excel-də cədvəl quruluşu, filtrləmə, SUMIFS kimi şərtli hesablamalar və PivotTable üzərində işləyin. Məşq üçün təchizatçı siyahısı ilə ödəniş siyahısını müqayisə edin, təkrarlanan sənədləri tapın və borc qalığını çıxarın. Başlanğıc anlayışları Excel-in imkanları və istifadə sahələri haqqında materialla tamamlaya bilərsiniz.

1C-də yalnız menyunun yerini yadda saxlamayın. Mal alışı sənədini işlədikdən sonra anbar qalığını və təchizatçı borcunu yoxlayın; ödənişi daxil etdikdən sonra borcun bağlanmasını izləyin. 1C proqramının mühasibatlıqda istifadəsi barədə məlumat bu alətin rolunu anlamağa kömək edir. Funksiyalar istifadə olunan konfiqurasiyadan asılı ola bilər.

Elektron sistemlərdə sənəd hazırlamaq, məlumatı yoxlamaq və təqdimetmə nəticəsini izləmək ardıcıllığını öyrənin. Mövcud imkanları Dövlət Vergi Xidmətinin elektron xidmətlər siyahısından dəqiqləşdirin. Təlim üçün uydurma məlumatlardan istifadə edin; işlədiyiniz müəssisənin kabinetində əməliyyatı yalnız verilmiş səlahiyyət çərçivəsində aparın.

Sıfırdan mühasib olmaq üçün hansı mərhələləri keçmək lazımdır?

Sıfırdan mühasibliyə hazırlığı əsaslar, proqramla praktika, vergi və hesabatlar, sonra isə məqsədə uyğun sertifikatlaşma ardıcıllığında qura bilərsiniz. Aşağıdakı ay bölgüsü tövsiyə olunan fərdi tədris planıdır; işə qəbul müddəti və ya peşəkarlıq zəmanəti deyil. Növbəti mərhələyə keçidi hazırladığınız işin keyfiyyətinə görə müəyyənləşdirin.

Vahid praktiki ssenari seçin: şərti ticarət müəssisəsi mal alır, satış edir, təchizatçıya ödəniş göndərir və əmək haqqı hesablayır. Hər yeni mövzunu həmin müəssisəyə tətbiq edin. Beləliklə, ayrı tapşırıqların bir uçot dövründə necə birləşdiyini görəcəksiniz.

Hər mərhələnin sonunda səhv jurnalını yeniləyin: səhvin səbəbini, düzəlişi və təkrar yoxlama üsulunu yazın. Məsələn, bank qalığı uyğun gəlmirsə, sənədin tarixini, məbləğini və təkrar daxil edilməsini araşdırın. Bu vərdiş müstəqil işləmə bacarığını göstərir.

Mühasibatlıq kursu seçərkən nəyə baxmaq lazımdır?

Mühasibatlıq kursunu praktiki tapşırıqlarına, proqramın səviyyəsinə, müəllimin izah və yoxlama üsuluna, verilən sertifikatın mahiyyətinə görə seçin. Mühasib kursları arasında müqayisəni eyni suallarla aparın: hansı sənədləri işləyəcəksiniz, hansı proqramdan istifadə edəcəksiniz və səhvlərinizə necə rəy veriləcək?

1. Başlanğıc səviyyəsini yoxlayın. Debet və krediti bilmirsinizsə, birbaşa mürəkkəb vergi tapşırıqları ilə başlayan proqramda boşluqlar qala bilər.
2. Praktikanın nəticəsini soruşun. Hazır nümunəyə baxmaqla sənədi müstəqil işləyib hesab qalığını yoxlamaq fərqli məşqlərdir.
3. Proqram təminatını dəqiqləşdirin. 1C məşqlərinin məzmununu, Excel tapşırıqlarını və elektron xidmətlərin necə nümayiş etdirildiyini öyrənin.
4. Müəllimin yanaşmasını qiymətləndirin. Nümunə izahda yazılışın səbəbinin və səhvin tapılma yolunun göstərilməsinə baxın.
5. Sertifikatı və dəstəyi ayırın. Kurs bitirmə sənədinin peşəkar kvalifikasiya ilə fərqini, portfolio dəstəyinin məzmununu dəqiqləşdirin.

Əsaslardan başlayanlar üçün INNAB-ın Mühasibat Uçotu təlimi 32 saatlıq proqramdır. Təlim aktiv və passiv hesabları, debet və krediti, kassa və bank əməliyyatlarını, mal-material ehtiyatlarını, əmək haqqını və satış əməliyyatlarını əhatə edir.

Baza biliklərinizi tətbiqlə inkişaf etdirmək istəyirsinizsə, Praktiki Mühasibatlıq təliminin proqramını nəzərdən keçirə bilərsiniz. Burada Azərbaycan vergi sistemi, e-bəyannamə ilə iş və mühasibat sənədlərinin tərtibi yer alır. Seçimi kursun adına görə deyil, hazırkı bilik boşluğunuza görə edin.

İlk mühasib işini təcrübəsiz necə tapmaq olar?

İlk iş üçün köməkçi mühasib və təcrübəçi vakansiyalarını hədəfləyin, bacarıqlarınızı CV-də konkret tapşırıqlarla və təlim portfoliosu ilə göstərin. Təcrübəniz yoxdursa, hazırladığınız işi tədris layihəsi kimi qeyd edin. Şərti müəssisə üzrə məşqi real iş təcrübəsi kimi təqdim etməyin.

Portfolioya bank üzləşdirməsi, təchizatçı borcları cədvəli və alış-satış əməliyyatlarının nümunəsini daxil edə bilərsiniz. Hər faylda tapşırığın məqsədini, istifadə etdiyiniz məlumatı və nəticəni qısa yazın. İşəgötürən cədvəli açanda nəyi yoxladığınızı və hansı fərqi aşkarladığınızı anlamalıdır.

CV-də “Excel bilirəm” əvəzinə “ödəniş və borc siyahılarını müqayisə edən cədvəl hazırlamışam” yazın. “1C bilirəm” ifadəsini də işlədiyiniz əməliyyatlarla dəqiqləşdirin. Müraciətdən əvvəl elandakı tələbləri öz bacarıqlarınızla tutuşdurun, çatışmayan mövzunu ayrıca məşq planına salın.

Müsahibəyə hazırlaşarkən əməliyyatları səslə izah edin: müştərinin ödənişi hansı borcu bağlayır, alınmış mal niyə dərhal xərc olmaya bilər, bank çıxarışındakı fərq necə araşdırılır? Cavabda bilmədiyiniz hissəni açıq deyin və yoxlama mənbəyini göstərin. Dəqiqlik, sənəd intizamı və səhvi vaxtında bildirmək bacarığını praktiki nümunə ilə əsaslandırın.

Hansı mühasibat sertifikatı karyera məqsədinizə uyğundur?

PMS yerli peşəkar mühasib sertifikatlaşması, ACCA geniş mühasibat və maliyyə hazırlığı, CIMA isə idarəetmə uçotu istiqamətində inkişaf planı üçün nəzərdən keçirilə bilər. Seçimdən əvvəl hədəflədiyiniz vəzifənin iş təsvirini oxuyun: vergi və hesabat, beynəlxalq hesabatlılıq, yoxsa büdcə və biznes qərarları üzərində işləmək istəyirsiniz?

• PMS: Azərbaycanda peşəkar mühasib sertifikatlaşmasını hədəfləyənlər üçün uyğun istiqamətdir. Aktual tələbləri DİM-in PMS məlumatlarından yoxlayın.
• ACCA: maliyyə uçotu, hesabatlılıq, audit və digər maliyyə sahələrini əhatə edir. ACCA kvalifikasiyasının quruluşunda imtahanlarla yanaşı etik və peşəkar bacarıqlar modulu, praktiki təcrübə tələbi də göstərilir.
• CIMA: idarəetmə uçotu, fəaliyyət nəticələrinin qiymətləndirilməsi və strateji qərarlara marağı olanlar üçün araşdırıla bilər. CIMA vasitəsilə CGMA kvalifikasiyasına hazırlıq bu istiqamətin təhsil və təcrübə çərçivəsini açıqlayır.

Kurs sertifikatı ilə peşəkar kvalifikasiyanı qarışdırmayın. İmtahana hazırlıq təlimini bitirmək müvafiq peşəkar statusun avtomatik əldə olunması demək deyil. Yerli istiqaməti daha ətraflı qiymətləndirmək üçün PMS imtahanı və qeydiyyatı haqqında izahı oxuya bilərsiniz.

Sertifikat hazırlığına başlayarkən onu praktika ilə əlaqələndirin: öyrəndiyiniz hesabat mövzusunu işlədiyiniz əməliyyat nümunəsində tətbiq edin. İmtahan planı ilə iş bacarığı planının birlikdə irəliləməsi bilik boşluqlarını görməyə kömək edir.

Mövzunu davam etdirmək üçün vergi uçotu və payroll haqqında yazılarımıza da baxa bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Mühasib olmaq üçün güclü riyaziyyat bilmək lazımdır?

Başlanğıc tapşırıqlarda faiz hesablaması, məntiq və məlumatları müqayisə etmək bacarığı üzərində işləyin. Məsələn, əmək haqqı cədvəlində məbləğin necə formalaşdığını izah etməlisiniz. Proqram nəticəni hesablasa da, düzgünlüyünü yoxlamaq sizin işinizdir.

Başqa ixtisasdan mühasibatlığa keçmək mümkündür?

Karyera keçidini əsas uçot anlayışlarından başlayan tədris və praktika planı ilə qura bilərsiniz. Seçdiyiniz vakansiyanın təhsil və təcrübə tələblərini ayrıca yoxlayın. Əvvəlki işinizdəki sənədləşmə və məlumat yoxlama bacarıqlarını konkret nümunələrlə göstərin.

Mühasibatlıq kursu bitirən kimi iş tapmaq mümkündür?

Kursu bitirmək işə qəbul zəmanəti vermir. Müraciətə hazırlığı sənədi işləmək, hesab qalığını yoxlamaq və nəticəni izah etmək bacarıqları ilə ölçün. Portfolio və vakansiyaya uyğunlaşdırılmış CV bu bacarıqları göstərməyə kömək edir.

Əvvəl 1C, yoxsa mühasibat uçotu öyrənilməlidir?

Əvvəl əməliyyatın uçot məntiqini anlayın, sonra onu 1C-də tətbiq edin. Məsələn, mal alışının hansı aktiv və borc yaratdığını izah etdikdən sonra sənədi proqrama daxil edin və nəticəni yoxlayın.

Sıfırdan başlayan şəxs dərhal PMS hazırlığına keçməlidir?

Əvvəlcə bilik səviyyənizi qiymətləndirin. Debet, kredit və hesabat əlaqələrini izah etməkdə çətinlik çəkirsinizsə, baza uçotu və praktiki tapşırıqlarla başlayın. Sonra PMS hazırlığını hədəf vəzifənizə və imtahan tələblərinə uyğun planlaşdırın.